Mới tập chạy được vài tuần, mọi thứ đang rất hứng khởi thì bỗng mặt trước cẳng chân bắt đầu âm ỉ đau, nhất là lúc mới xuất phát hoặc sau khi chạy xong. Sáng hôm sau ấn tay vào dọc xương ống chân thấy ê ẩm. Đây là tình trạng rất nhiều runner Việt Nam gặp phải và thường được gọi chung là đau ống quyển khi chạy bộ.
Phần lớn trường hợp, cơn đau này là lời cảnh báo rằng bạn đang tăng khối lượng tập nhanh hơn khả năng thích nghi của cơ thể. Nếu hiểu đúng và điều chỉnh sớm, bạn hoàn toàn có thể quay lại chạy thoải mái. Bài viết này giúp bạn nhận biết nguyên nhân, cách xử lý tại nhà, cách tập lại an toàn và những dấu hiệu cần đi khám.
Nội dung chính
Đau ống quyển khi chạy bộ là gì?
Ống quyển là cách gọi dân gian của mặt trước cẳng chân, nơi có xương chày nằm ngay dưới da. Khi chạy bộ, cơn đau thường xuất hiện dọc theo bờ trong hoặc mặt trước của xương chày, kéo dài vài đốt ngón tay chứ không chỉ ở một điểm.
Trong giới chạy bộ, tình trạng này hay được gọi bằng tiếng Anh là shin splints. Về mặt chuyên môn, nó thường liên quan đến việc các cơ, gân và lớp màng bao quanh xương chày bị quá tải do chịu lực lặp đi lặp lại. Đây là một trong những chấn thương do quá tải phổ biến nhất ở người mới chạy, người quay lại tập sau thời gian dài nghỉ và người đang tăng quãng để chuẩn bị cho giải.
Dấu hiệu nhận biết
- Đau âm ỉ hoặc nhức ở mặt trước hoặc bờ trong cẳng chân, thường ở phần dưới của ống chân.
- Đau khi bắt đầu chạy, có thể dịu đi khi cơ thể đã nóng lên, rồi đau trở lại sau buổi chạy.
- Ấn vào thấy ê trên một vùng tương đối rộng dọc xương chày.
- Đôi khi có sưng nhẹ ở vùng đau.
- Đau rõ hơn vào sáng hôm sau buổi chạy dài hoặc buổi chạy nhanh.
Lưu ý: nếu cơn đau khu trú ở một điểm rất nhỏ, đau cả khi đi bộ bình thường hay lúc nghỉ ngơi, hoặc đau tăng dần theo từng buổi dù bạn đã giảm tập, đó có thể là dấu hiệu của chấn thương khác nghiêm trọng hơn như rạn xương do quá tải. Trường hợp này cần đi khám, không nên tự xử lý.
Vì sao bị đau ống quyển khi chạy?
1. Tăng quãng hoặc tăng tốc quá nhanh
Đây là nguyên nhân hàng đầu. Tim phổi của người mới tập thích nghi khá nhanh, nên sau vài tuần bạn thấy mình chạy được xa hơn và muốn tăng tiếp. Nhưng xương, gân và cơ cẳng chân cần nhiều thời gian hơn để thích nghi. Khi khối lượng tập tăng vượt quá tốc độ thích nghi đó, vùng ống chân bị quá tải và bắt đầu đau.
2. Chạy liên tục nhiều ngày không nghỉ
Cơ thể khỏe lên trong lúc nghỉ ngơi chứ không phải trong lúc tập. Chạy ngày nào cũng chạy khi chân chưa quen khiến các mô không có thời gian phục hồi.
3. Bề mặt chạy cứng hoặc thay đổi đột ngột
Chạy nhiều trên vỉa hè bê tông, đường nhựa, hoặc đột ngột chuyển từ đường chạy mềm sang mặt đường cứng, từ đường bằng sang nhiều dốc, đều làm tăng tải lên cẳng chân.
4. Kỹ thuật chạy chưa hợp lý
Sải chân quá dài khiến bàn chân tiếp đất xa phía trước cơ thể, gót chân dậm mạnh xuống đường, là kiểu chạy làm lực va chạm dồn nhiều hơn lên cẳng chân. Nhịp bước chậm và nặng nề cũng thường đi kèm kiểu chạy này.
5. Giày đã cũ hoặc không phù hợp
Giày chạy đã mòn đế, mất độ êm, hoặc giày không phù hợp với bàn chân và mục đích chạy có thể góp phần gây đau. Bạn có thể đọc thêm về dấu hiệu cần thay giày chạy bộ mới và cách chọn giày chạy bộ đúng cho người mới.
6. Cơ bắp chân, cơ hông và cơ core còn yếu
Khi các nhóm cơ hỗ trợ chưa đủ khỏe, chúng mỏi nhanh và không còn hấp thụ lực tốt, khiến xương và gân vùng ống chân phải gánh nhiều hơn, đặc biệt ở cuối buổi chạy dài.
Bị đau ống quyển thì nên làm gì?
Những gợi ý dưới đây áp dụng cho trường hợp đau nhẹ đến vừa, mới xuất hiện. Nếu đau nhiều hoặc có các dấu hiệu bất thường đã nêu ở trên, hãy đi khám trước.
Bước 1: Giảm hoặc tạm dừng chạy
Đây là việc quan trọng nhất. Cố chạy xuyên qua cơn đau thường chỉ khiến tình trạng kéo dài hơn. Tùy mức độ, bạn có thể giảm mạnh quãng chạy và cường độ, hoặc nghỉ chạy hẳn vài ngày đến vài tuần cho đến khi hết đau khi đi lại và sinh hoạt bình thường.
Bước 2: Chuyển sang vận động nhẹ không va chạm
Nghỉ chạy không có nghĩa là nằm im. Bạn có thể duy trì thể lực bằng các môn ít va đập lên cẳng chân như bơi lội, đạp xe, đi bộ nhẹ nếu không gây đau. Như vậy khi quay lại chạy, bạn không bị mất quá nhiều sức bền.
Bước 3: Chườm lạnh để giảm khó chịu
Chườm đá bọc trong khăn mỏng lên vùng đau trong thời gian ngắn sau khi vận động có thể giúp dịu cảm giác đau và sưng. Không đặt đá trực tiếp lên da và không chườm quá lâu.
Bước 4: Xoa bóp nhẹ và giãn cơ bắp chân
Giãn cơ bắp chân nhẹ nhàng, lăn ống lăn (foam roller) lên phần bắp chân phía sau có thể giúp chân thư giãn hơn. Tránh lăn hoặc ấn mạnh trực tiếp lên vùng xương đang đau.
Không tự ý dùng thuốc giảm đau; hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước.
Cách tập lại an toàn sau khi hết đau
Sai lầm phổ biến là vừa hết đau đã quay lại ngay quãng chạy cũ. Hãy coi giai đoạn này như bắt đầu lại từ một nấc thấp hơn:
- Kiểm tra trước khi chạy: bạn nên đi bộ nhanh, nhảy nhẹ tại chỗ vài lần mà không thấy đau rồi hãy chạy.
- Bắt đầu bằng chạy xen kẽ đi bộ: ví dụ chạy chậm vài phút, đi bộ một đến hai phút, lặp lại. Tổng thời gian ngắn hơn hẳn so với trước khi đau.
- Chạy cách ngày: để chân có một ngày phục hồi giữa các buổi chạy trong những tuần đầu.
- Tăng từ từ: chỉ tăng thời gian hoặc quãng chạy khi buổi trước không gây đau trong lúc chạy lẫn sáng hôm sau. Mỗi tuần chỉ tăng một chút, và cứ vài tuần lại có một tuần nhẹ hơn.
- Chưa vội chạy nhanh, chạy dốc: giữ tốc độ thoải mái, nói chuyện được trong lúc chạy. Các bài biến tốc và chạy dốc nên để sau khi đã chạy đều đặn lại được một thời gian.
- Dừng lại nếu đau quay trở lại: lùi về mức tập trước đó, nghỉ thêm vài ngày. Nếu đau tái đi tái lại, hãy đi khám.
Cách phòng tránh đau ống quyển khi chạy bộ
Tăng khối lượng tập có kế hoạch
Thay vì chạy theo cảm hứng, hãy theo một giáo án phù hợp trình độ, có ngày nghỉ và tăng quãng từ từ. Người mới có thể bắt đầu với giáo án chạy bộ 5km cho người mới bắt đầu. Một nguyên tắc dễ nhớ: khi bạn thấy mình “còn sức chạy thêm”, hãy để dành sức đó cho tuần sau.
Cải thiện kỹ thuật chạy
- Rút ngắn sải chân, để bàn chân tiếp đất gần dưới thân người hơn.
- Tăng nhẹ nhịp bước (cadence) thay vì cố bước dài.
- Giữ thân người thẳng, hơi đổ về trước, tiếp đất nhẹ nhàng, hạn chế tiếng “bịch bịch” mỗi bước.
Tập sức mạnh cho chân và core
Dành vài buổi ngắn mỗi tuần cho các bài đơn giản tại nhà:
- Nhón gót (calf raise): đứng thẳng, nhón lên bằng mũi chân rồi hạ xuống chậm. Khi quen có thể tập trên một chân.
- Đi bằng gót chân: nhấc mũi chân lên, đi bằng gót một quãng ngắn để tập cơ phía trước cẳng chân.
- Squat và lunge: tăng sức mạnh đùi và mông, giúp chân hấp thụ lực tốt hơn.
- Bài tập core và cơ hông: plank, cầu mông (glute bridge), nằm nghiêng nâng chân.
Chọn bề mặt chạy và giày phù hợp
Nếu có điều kiện, hãy xen kẽ chạy trên đường chạy trong công viên, sân vận động hoặc đường đất bằng phẳng thay vì chỉ chạy vỉa hè. Khi đổi bề mặt hay đổi giày mới, hãy làm quen từ từ bằng các buổi chạy ngắn. Thay giày khi đế đã mòn rõ hoặc bạn cảm thấy giày mất độ êm.
Khởi động và hồi phục đầy đủ
Dành vài phút đi bộ nhanh, chạy chậm và các động tác khởi động động trước khi chạy; đi bộ thả lỏng và giãn cơ nhẹ sau khi chạy. Ngủ đủ giấc và ăn uống đủ chất cũng giúp xương và cơ phục hồi tốt hơn giữa các buổi tập.
Khi nào cần đi gặp bác sĩ?
Hãy đến cơ sở y tế, ưu tiên bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình hoặc y học thể thao, nếu bạn gặp một trong các dấu hiệu sau:
- Đau ở một điểm nhỏ trên xương, ấn vào rất đau.
- Đau cả khi đi bộ, khi nghỉ ngơi hoặc làm bạn thức giấc vào ban đêm.
- Đau không giảm dù đã nghỉ chạy và nghỉ ngơi hợp lý một thời gian.
- Cẳng chân sưng nhiều, nóng đỏ, hoặc có cảm giác tê, châm chích, yếu bàn chân.
- Đau xuất hiện sau một cú ngã hoặc trẹo chân.
- Đau tái đi tái lại mỗi khi bạn quay lại chạy.
Bác sĩ sẽ thăm khám và chỉ định kiểm tra cần thiết để phân biệt đau ống quyển do quá tải với các tình trạng khác, từ đó đưa ra hướng điều trị và thời gian nghỉ phù hợp với riêng bạn. Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo chung, không thay thế cho chẩn đoán và tư vấn của nhân viên y tế.
Câu hỏi thường gặp
Đau ống quyển có nên chạy tiếp không?
Không nên cố chạy khi đang đau. Hãy giảm hoặc tạm dừng chạy, chuyển sang vận động nhẹ không va chạm và chỉ quay lại khi đã hết đau trong sinh hoạt hằng ngày.
Bao lâu thì hết đau ống quyển?
Thời gian hồi phục khác nhau ở mỗi người, tùy mức độ quá tải và việc bạn có nghỉ ngơi đúng cách hay không. Trường hợp nhẹ phát hiện sớm thường hồi phục nhanh hơn nhiều so với trường hợp đã cố chạy qua cơn đau trong thời gian dài.
Lời kết
Đau ống quyển khi chạy bộ là “bài học nhập môn” của rất nhiều runner, và tin tốt là nó thường có thể phòng tránh được. Hãy lắng nghe cơ thể, tăng quãng chậm mà chắc, dành thời gian cho tập sức mạnh và nghỉ ngơi. Chạy bền bỉ trong nhiều năm luôn đáng giá hơn vài tuần tăng quãng thật nhanh rồi phải nghỉ dài vì chấn thương.

